Artisteel Metaloplastyka Emilian Chmielewski Słupsk

Zarys dziejów żelaza - Emilian Chmielewski - 09.12.2013

„Zarazem twarde i plastyczne, groźne i pełne wdzięku, użyteczne i fantazyjne” C.A. Reyneri di Lagnasco

 

      Żelazo uchodzi za surowiec plebejski o małej wartości, lecz w rękach prawdziwego mistrza zyskuje szlachectwo. Surowiec wykorzystywany w kowalstwie i metaloplastyce wraz z upływem lat zmieniał swoje właściwości. Żelazo używane przez kowali do końca XVIII wieku miało bardzo małą zawartość węgla, tak więc można je uznać za praktycznie czyste. Surowiec ten był ciągliwy i kowalny, wystarczyły najprostsze narzędzia do jego obróbki. Kute żelazo jest odporne na mijające lata przykładem mogą być wskazówki zegara na placu Cytadeli w Bergamo. Początków obróbki żelaza należy szukać na terenach Bliskiego Wschodu około połowy II tysiąclecia p.n.e. Początkowo stosowano żelazo jedynie w celach praktycznych, czyi produkcja ostrzy oszczepów na polowania, prymitywnych narzędzi rolniczych, noży. Grecy i Rzymianie odkryli w tym surowcu walory artystyczne i dekoracyjne. Dowodem wielkich umiejętności naszych przodków w zakresie obróbki żelaza mogą być przedmioty użytkowe i ozdoby odkryte w nekropoliach, świątyniach, zamkach i pałacach. Pierwsze wybitne dzieła sztuki kowalskiej pochodzą z XII i XIII wieku z południa Francji i południa Hiszpanii. Arcydziełem gotyckiego kowalstwa artystycznego jest żelazna dekoracja paryskiej katedry Notre Dame.

Wyjątkowo szybko i bujnie kowalstwo rozwijało się w Toskanii w szczególności w regionie Sieny – od XII wieku wyrabiano przedmioty użytku codziennego o bardzo wysokiej jakości. W XIV wieku zaczęły się pojawiać harmonijne, ażurowe struktury wykonane w całości z kutego żelaza, dominantą tego okresu był motyw czworoliścia. Ten prosty wzór został użyty w ażurowym ogrodzeniu Victoria and Albert Museum w Londynie.

Kowalstwo artystyczne świeciło triumfy na wystawie światowej w Paryżu w 1925 roku. W dwudziestoleciu międzywojennym kowalstwo stało się elementem wystroju niekiedy nawet całego budynku. Doskonałym przykładem dominujących form w tym okresie może być pałac Il Fiore w Turynie. Typowa dekoracja z kutego żelaza zdaje się naśladować ruchy łodyg pnącza. Aż do końca pierwszego tysiąclecia naszej ery żelazo uzyskiwano wciąż dzięki metodom stosowanym od czasów starożytnych. Innowacją, która zmieniła dzieje obróbki żelaza było wynalezienie miecha kowalskiego poruszanego kołami wodnymi. Zawód kowala coraz bardziej się rozpowszechniał uzależnione było to od zapotrzebowania wojska i kleru oraz od zasobności danych terenów w ten surowiec.

Obecnie na początku XXI wieku, daje się zauważyć ożywione zainteresowanie żelazem, które towarzyszy człowiekowi od trzech tysięcy lat. Mnożą się zamówienia na nowe realizacje, podobnie jak na renowacje starych dzieł, które zostają wkomponowane w nowoczesne wnętrza. Nowe techniki pozwalają na wprowadzanie w życie bardziej skomplikowanych projektów.

 

 

 

Opracowane na podstawie książki „Kowalstwo i metaloplastyka” C.A. Reyneri di Lagnasco.


Terminologia - Emilian Chmielewski - 09.12.2013

Babka – narzędzie kowalskie umieszczone w kwadratowym otworze kowadła, pozwalające na kucie w trudno dostępnych miejscach.

 

Cynkowanie – powlekanie przedmiotów żelaznych cienką warstwą cynku w celu zabezpieczenia ich przed korozją.

 

Cyzelowanie – wykańczanie przedmiotów metalowych przez usunięcie szwów odlewu i nierówności, opracowanie faktury powierzchni o precyzyjne dopracowanie rysunku ozdób.

 

Damasceńska robota (staropolskie damaszkowanie) – pokrywanie całej lub części powierzchni przedmiotów z metali mniej szlachetnych dekoracją z metali szlachetnych (złotem, srebrem) – rodzaj intarsji w metalu.

 

Dymarka – pierwotny piec hutniczy służący do otrzymywania żelaza z rudy, w którym środkiem redukującym jest węgiel drzewny.

 

Esownica (podwójna woluta) – motyw ornamentalny zwinięty z obu stron w woluty, zwykle nierównej wielkości, nadające mu kształt litery S.

 

Fryz – poziomy pas dekoracyjny.

 

Hartowanie – utwardzanie żelaza przez rozgrzanie go do czerwoności i gwałtowne ostudzenie za pomocą wody, powietrza lub oleju.

 

Imadło kowalskie – służy do unieruchomienia przedmiotów poddawanych obróbce.

 

Kleszcze – służą do chwytania żelaznego pręta.

 

Koks – środek opałowy otrzymywany w wyniku destylacji węgla kamiennego.

 

Kowadło – na nim kowal obrabia metal młotkiem, to blok litego żelaza z dwoma otworami, po bokach kowadło ma dwa rogi.

 

Kute żelazo – odnosi się do żelaza repusowanego, miotkowego i cyzelowanego. Te trzy techniki wykonuje się za pomocą młotka na kowadle, rozgrzewając metal w ogniu. Kucie żelaza wymaga temperatury w przedziale między 650ºC a 900ºC. Metal gotowy do kucia ma kolor biało­ czerwony.

 

Metalografia – badanie metali i ich stopów poprzez analizę ich struktury.

 

Miech – narzędzie wytwarzające podmuch powietrza, które pobudza ogień w kuźni; najczęściej ma postać pojemnika składającego się w harmonijkę.

 

Niklowanie – pokrycie przedmiotu metalowego cienką warstwą niklu w celu zabezpieczenia go lub dla dekoracji; zwykle stosuje się metodę elekrolityczną, chemiczną lub metalizowanie.

 

Piec muflowy – w takim piecu przestrzeń grzewczą stanowi zamknięta komora (mufla), w której wsad jest równomiernie ogrzewany i chroniony przed wpływem atmosfery pieca.

 

Piec szybowy – w takim piecu przestrzeń grzewcza ma kształt walca lub ściętego stożka; wsad jest wprowadzany górną częścią a produkty odprowadzane dolną częścią szybu; wielki piec jest piecem szybowym.

 

Płaskownik – pręt żelazny o przekroju wydłużonego prostokąta.

 

Proces pudlarski – metoda oczyszczania surówki oparta na utlenianiu węgla dzięki działaniu tlenku żelaza i tlenku zawartego w powietrzu we wnętrzu specjalnych pieców płomiennych.

 

Przecinak – narzędzie kowalskie do przecinania metalu albo zaopatrzone w czop, który wkłada się do kwadratowego otwou kowadła, albo osadzone na trzonkach.

 

Repusowanie (trybowanie) – wykuwanie na zimno po odwrotnej stronie blachy wklęsłych form i ornamentów, tak by po stronie frontowej powstał relief.

 

Rozeta – motyw dekoracyjny w kształcie stylizowanego, rozchylonego kwiatu (pierwotnie róży).

 

Spawanie autogeniczne (zgrzewanie) – spawanie przez rozgrzanie żelaznych elementów do białości (do temperatury około 1300ºC); wystarczy wówczas ścisnąć krańce elementów, by połączyły się w jednolitą masę, nie ma potrzeby wprowadzanie między nie innego materiału.

 

Spęczanie – zwiększenie przekroju żelaznego pręta przez rozgrzanie tej jego części, która ma zostać pogrubiona, i następnie uderzenie młotkiem w nienagrzane końce aż do uzyskania pożądanego efektu.

 

Sprawdzian – narzędzie pomiarowe służące do sprawdzania wymiarów obrabianych elementów.

 

Surówka – stop żelaza z dużą zawartością węgla (3­4,5%) otrzymywany jako produkt końcowy redukcji rudy żelaza w wielkim piecu.

 

Węgiel drzewny – czarna, porowata i krucha substancja otrzymywana z drewna przez ogrzewanie go bez dostępy powietrza do temperatury 400ºC; używany jako środek redukujący w dymarkach.

 

Wielki piec – piec szybowy do wytapiania surówki z rud żelaza; produktami ubocznymi są żużel i gaz wielkopiecowy. Przez górną gardziel pieca wsypuje się okresowo rudę, koks i topniki, od dołu wdmuchuje się gorące powietrze; zbierającą się na dnie pieca ciekłą surówkę i pokrywającą ją warstwę ciekłego żużlu odprowadza się co kilka godzin oddzielnymi otworami spustowymi.

 

Woluta – motyw ornamentalny w kształcie spirali lub zwoju.

 

Wyżarzanie – operacja polegająca na rozgrzaniu żelaza i powolnym jego studzeniu, by zwiększyć jego plastyczność i ułatwić obróbkę na zimno.

 

Żeliwo – stop żelaza z węglem i innymi pierwiastkami wytwarzany z surówki żelaznej i złomu.

 

Żużel – uboczny produkt procesów metalurgicznych, zawierający niepożądane w wytapianym metalu składniki.

 

Jest to tylko podstawowa terminologia dotycząca warsztatu pracy kowala – artysty.

Postęp techniczny pozwalający na realizację coraz bardziej skomplikowanych projektów wprowadził do pracowni kowalskich nowe urządzenia, które usprawniają pracę. Stosuje się coraz bardziej wyszukane sposoby obróbki metalu, aby jak najbardziej zadowolić klienta.

 

 

 

Opracowane na podstawie książki „Kowalstwo i metaloplastyka” C.A. Reyneri di Lagnasco.


SYMBOLICZNE ZNACZENIE SŁOWA „ŻELAZO” - Emilian Chmielewski - 09.12.2013

„Żelazo, dzięki cechującej je kowalności tak użytecznej dla człowieka, ma wielkie znaczenie symboliczne i dlatego tak często pojawia się w języku, w różnych ciekawych wyrażeniach. Głównie używane jest w znaczeniu: twardy, mocny, niezłomny.”

 

Bajka o żelaznym wilku – opowieść, której słucha się z wielkim zdziwieniem.

 

Dochodzić swoich praw żelazem – dochodzić swoich praw z bronią w ręku.

 

Kuć żelazo póki gorące – korzystać z nadarzającej się sposobności, szybko reagować.'

 

List żelazny – dokument gwarantujący nietykalność i bezpieczeństwo osobie, która go otrzymała.

 

Muskuły jak z żelaza – bardzo silne mięśnie.

 

Rządzić żelazną ręką – rządzić surowo i wymagać bezwzględnego posłuszeństwa.

 

Utopić komuś w piersiach żelazo – zasztyletować kogoś.

 

Władać żelazem – władać bronią białą.

 

Zakuć ręce w żelazo – zakuć w kajdany.

 

Żelazny kapitał – dobra, których nie należy naruszać z jakiegoś powodu.

 

Żelazna racja (porcja) – zapas żywności naruszany tylko w sytuacjach krytycznych, gdy wszystkie sposoby zdobycia jedzenia zawiodą.

 

Żelazny repertuar – sztuki, utwory często grane, stanowiące podstawę programu.

 

Żelazna wola – wola twarda i bezwzględna.

 

Żelazne zdrowie – o człowieku wytrzymałym, niezapadającym na choroby.

 

Żelazny wiek – w mitologii grecko­rzymskiej obok wieku złotego, srebrnego i spiżowego jeden z okresów świata; Owidiusz w „Metamorfozach” o wieku żelaza pisał, że to wiek zbrodni, chytrości i przemocy.

 

 

 

Opracowane na podstawie książki „Kowalstwo i metaloplastyka” C.A. Reyneri di Lagnasco.

Zapraszam do składania zamówień oraz pytań: KLIKNIJ ABY PRZEJŚĆ DO SKRZYNKI NADAWCZEJ